Ivanov, prachtig spel door de Roovers

Film is ons ding, een toneelvoorstelling iets minder. Toch kiezen we ervoor. We gaan cultureel beleven. Het stuk wordt ingeleid door een filosofisch journalist, zijn naam ben ik vergeten, kan gebeuren als je vol verwachting een half uurtje van tevoren dat woordje extra uitleg wil meepikken.
Tsjechov verhaalt vaak over ‘de overtolligheid van de man’, de man die zich nutteloos en mislukt voelt in zijn leven, en zich daarbij vooral neerlegt. Hij slaagt er niet in zijn dromen met de eisen van de realiteit te combineren.
De man in Rusland die leeft met drank en zinloze grootsprakerij.
Piekeren, struikelen, toekijken en zien dat het niet goed was, idealen zijn niet bereikt. Het ruikt naar depressie, maar ook naar burn-out.

De zaal zit vol, met jong en oud.

De Rus Tsjechov schreef de eerste versie van Ivanov  in 8 dagen tijd, hij was amper 24, en net als zijn hoofdpersonage helemaal niet tevreden over zijn schrijven.
Willen, maar niet kunnen…..
Het stuk in 1887:

De personages spelen bestaande mensen uit zijn omgeving.
Tsjechovs eigen woorden verklaren veel ‘Iwanow is moe, snapt zichzelf niet, maar het leven trekt zich daar niets van aan. Het stelt hem zijn onontkoombare eisen, en hij moet de problemen nolens volens tot een oplossing brengen. De zieke vrouw is zo’n probleem. En de vele schulden. En Sasja, met wie hij zit opgescheept. (…) Mensen als Iwanow lossen geen vraagstukken op, maar vallen neer onder hun zwaarte.’

Melancholia, Ivanov is dood. Leve Ivanov door De Roovers 2020.

Zij maken er een volledig ander,  eigen versie van, een tragikomedie doorspekt met een gelaten droefheid, humor, ledigheid met broodnodige vlucht in drank, diepe ontgoocheling in de ratrace van  de maatschappij, en toch ook met een duidelijke boodschap over wat prestatiedrang en druk met een mens kunnen doen.
En wat als de mens graag in zijn melancholie blijft wonen, niet langer de kracht of wil vindt eruit te stappen, zelfs al krijgt hij nieuwe mogelijkheden.
Hij wentel zich in zelfgekozen eenzaamheid.

Een groot podium bedekt met schapenvellen strekt zich voor ons uit. De filosoof spreekt hier over een woonkamergevoel. De vellen worden een zacht bed, een verstopplaats, een dansdomein, en uiteindelijk vuistslagen.

De start is subliem! De acteurs vertellen ‘en-passant’ weetjes over de schrijver van het stuk, ze vullen elkaar aan, losjes, by the way, tot ‘black out’ de lichten dimmen en het   spel start.

Heel kort even de inhoud : Ivanov had dromen, dromen over prestatie en rijkdom. Ooit trouwde hij de Joodse Anna. Haar ouders gaan niet akkoord met het huwelijk, zij wordt onterfd. Zij is ziek, kanker (tuberculose in het oorspronkelijke stuk), en de dood komt dichtbij. Hij begrijpt zichzelf niet, de liefde raakte hij onderweg kwijt, net als de hoop, het verlangen, de wil en de dromen. Terwijl Anna zich de longen uit het lijf hoest, met een humorvolle! techniek, bloeit een nieuwe liefde tussen hem en Sasja (Jolien Janssens, schitterende gastactrice), de veel jongere dochter van zijn vriend Lebjedev.
Anna verliest letterlijk het leven, hij figuurlijk.  Zij zet de gouden schoentjes vooraan op het podium, maakt een lichte buiging en verdwijnt zo uit ons en het leven.
Bij Ivanov dringt -op zijn tweede trouwdag met Sasja- het besef door dat de zwaarte overwint, dat deze jonge speelse, krolse liefde hem niet langer kan overtuigen. Hij neemt zijn besluit….

De mede-acteurs lachen alles wat naar enige moeite ruikt weg, ze roddelen, lachen, drinken de zorgen weg, lezen de krant en citeren actuele berichten, Trump en Iran worden erin verwerkt, maar ernst dringt nooit door. Zelfs zonder  grote mislukkingen kan het leven zwaar voelen, zij weten niet of willen niet weten….

Paul Verhaeghe verwoordt : ‘Ondanks duidelijke successen hebben veel mensen het gevoel dat ze falen. Nooit zijn we mooi en succesvol genoeg, nooit in vergelijking met de ander als concurrent, maar ook met de ander die je zelf bent. Een race tegen je eigen schaduw kan je niet winnen.

Bij het buiten komen, happen we graag frisse lucht. Misschien had een vodka meer deugd gedaan? We vertellen elkaar onze interpretatie, en begrijpen en appreciëren steeds beter. Modern toneel, met een diepe kern. Worden we dan toch toneelfans?

 

 

 

 

Gesprek met de regen

De voorstelling van het theaterstuk van Nieuwstedelijk wordt ingeleid door een Knack-journaliste die druk met armen en benen zwaait. Ze vertelt als een sneltrein, sommige toehoorders kunnen zich niet langer concentreren, zelf kom ik vervolgens  ‘opgedraaid’ de zaal binnen.

Adam (Tom Van Bauwel) en Niki (Sara Vertongen) vertrekken hals over kop naar Singapore – symbool voor dé stad waar het leven erg snel om je heen vliegt-  om in nieuwe uitdagingen te vluchten na het overlijden van hun dochter.
Zij stort zich in de razende technologische wereld, goochelt met google en smartphone, in de hoop het on-leef-bare  verdriet een plaats te kunnen geven.
Hij daarentegen trekt traag doorheen de stad en spreekt temidden de moussonregens tot zijn dochter, hij hoopt ze terug te vinden, kan niet verder leven zonder haar.
Tegenstellingen zijn duidelijk voelbaar. Verdringen van verdriet of zich wentelen in datzelfde gevoel, zich storten op het werk of traag doorheen de stad wandelen en het gemis toelaten, de spanning in de muziek en de  videobeelden van de levendige stad op de achtergrond komen bijna letterlijk hun nieuwe, ongezellige, te stille huiskamer binnen.
De (ant)woorden van de overleden dochter vallen letterlijk in druppels uit de hemel.

Om dit te realiseren, trekt de theatermaker Stijn Devillé naar het e-Media Research Lab van de KU Leuven, waar twee studenten  zich over dit praktisch uitvoerbare  probleem buigen, het regent  leesbare waterwoorden op de voorstelling via 400 ventielen.
Een 3D-printer, watergeruis, belichting en veel programmeerwerk zorgen voor dit unieke innovatieve staaltje  techniek en bijhorende ontroering.
Prachtige woorden, gevormd in en door regendruppels, rollen vanuit de hoogte en plenzen nattig op de grond.
De kletterende moussonregens vertolken het klimaat van verdriet en tranen.

De voorstelling over rouw en het (vruchteloos) op zoek gaan naar een (on)mogelijk nieuwe inhoud van ‘het’ geluk, (be)leef ik intens mee.
Vader en dochter gaan met elkaar in gesprek, over hoe het nu verder moet, over alleen achterblijven en eenzaam zijn, over rouw en sterven, over de oerknal, over het waarom, waarom toch en waarom toch wij…..

Ze wordt doodgezwegen, daarom moesten we vluchten naar het andere eind van de wereld. Is ze dan nog niet dood genoeg?”

“dit is het dus …   dacht ik
dit is het dus    ze is dood
mijn kind is dood
ik heb een dood kind
kijk mij   ecce homo
ocharme ik
het drama waar ik  naar verlang
naar op zoek ben
om mijn leven kleur  en glans te geven
voltrekt zich nu
dit is het dus”

(woorden van de vader in het stuk)

Knap technisch, knap ontroerend, knap gevoelig ‘uit het leven’ gespeeld, knappe acteurs schitteren in  eenvoud en naturel. Knap met hoofdletter op élk gebied.

Het theaterstuk is gedeeltelijk autobiografisch.
De klap waarmee het zesjarig dochtertje van de regisseur en auteur op het familiefeest levenloos van de trap valt, is in zijn geheugen gegrift. Hij slaagt erin haar te reanimeren, ze houdt er geen letsel aan over, maar beide ouders zijn getekend, de verwachte opluchting om het ‘succes van het overleven’ blijft uit, vele maanden lang.
Zij rouwden om een kind dat ze niet hadden verloren“.
Een wetenschappelijk  bericht in De Standaard over de oerknal helpt hem onverwacht uit zijn apathie, het artikel  overstijgt zijn mens-denken, hij kan weer functioneren en creëert deze prachtige voorstelling.

Stijn beschrijft het gebeuren met onderstaande woorden, die voor mij zo ongelooflijk herkenbaar zijn in het verwerken van het enorme verdriet bij mijn beide ouders, toen hun dochter, mijn zus  stierf.
Mijn moeder is vrouw, de man in het theaterstuk, mijn vader is man, de vrouw in dit stuk.
Elk van hen probeerde anders te verwerken, wat soms voor spanningen zorgde, maar waar ze uiteindelijk samen sterker uit kwamen, ook al bleven ze gekwetst tot ze uiteindelijk zelf ‘moesten’ loslaten.

Je hebt twee rouwstijlen.
De eerste kennen we het best en is het meest aanvaard.
Veel verdriet, 
veel huilen, niets kunnen of willen doen.
De tweede is instrumenteler.

Je wil iets doen en je leven weer in handen nemen.
………
Vaak wordt die eerste intuïtieve rouwstijl als vrouwelijk bestempeld, en de instrumentele
stijl als mannelijk.
Dat wilde ik omdraaien.
Zij is de carrièrevrouw, de rationele geest.”